|
Hoefijzers
Tekst: Michel Speklé, gediplomeerd hoefsmid te Nijeberkoop
Vaak kan een paard met onbeslagen hoeven door het leven. Deze paarden moeten wel regelmatig bekapt worden, zodat de hoeven goed in model blijven. Bij het bekappen en beslaan van het paard let de hoefsmid o.a. op; de gehele bouw, de beenstand en het gebruiksdoel. Indien het paard beslagen wordt, dan moeten de hoefijzers een toegevoegde waarde hebben voor het paard ten opzichte van alleen bekappen. Dit kan door middel van het (tijdelijk) aanpassen van de stand, het verbeteren van de beweging, extra schokdemping (zooltjes) of de mogelijkheid om kalkoenen te draaien.
Soms moet er nog meer gebeuren en in overleg met u en/of uw dierenarts kan er dan besloten worden om speciaal beslag aan te brengen.
Wanneer hebben hoefijzers een toegevoegde waarde?
 Het grootste gedeelte van de paarden krijgt in de zomermaanden hoefijzers onder omdat er op concours kalkoenen in het hoefijzer gedraaid moeten worden. Deze kalkoenen voorkomen dat het paard uitglijdt op het gras (zie het artikel kalkoenen in Hippisch Noord Nederland, editie maart). Een andere reden kan zijn wanneer de hoeven sneller slijten dan aangroeien. Dit kan gebeuren wanneer het paard veel over een harde ondergrond moet lopen zoals een koetspaard. Het paard kan ook om een medische reden (tijdelijk) hoefijzers nodig hebben, later in dit artikel komen we terug op speciaal en orthopedisch beslag.
In bepaalde takken van de paardensport worden hoefijzers gebruikt om de beweging en de prestaties te beïnvloeden, zoals bij IJslanders, tuigpaarden en dravers.
Op wedstrijden zijn, met uitzondering van de wedstrijden voor IJslanders, geen regels voor het hoefbeslag.
Je kunt dus met je dressuur- of springpaard, wanneer deze speciaal of orthopedisch beslag onder heeft, en hiermee goed functioneert, gewoon deelnemen aan concoursen.
Op wedstrijden voor IJslanders mogen hoefijzers gebruikt worden van max. 10mm dik en 23mm breed (let op; de hoefijzers kunnen iets uitlopen dus gebruik hoefijz ers van max. 22 mm breed)
Om aan een stamboekkeuring deel te mogen nemen heb je te maken met de reglementen van het desbetreffende stamboek. Ook het beslag moet aan de gestelde eisen voldoen. Zorg ervoor dat u op de hoogte bent van deze voorschriften voordat de hoefsmid uw paard op hoefijzers komt zetten. Meestal mag er alleen een standaard hoefijzer gebruikt worden met een normale gewichtsverdeling en mg het geen wiggen, zolen, balken of andere extra´s hebben.
Het standaard rijpaard hoefijzer is 8mm dik en 22mm breed. Dit hoefijzer is goed bruikbaar bij de meeste rijpaarden. (foto standaard hoefijzer)
In dit hoefijzer smeedt de hoefsmid in meer of minder mate een opzet. Een opzet in het hoefijzer wil zeggen dat het hoefijzer een afrolling in het toongedeelte gesmeed krijgt waardoor de hoef makkelijker ‘over de teenÙ rolt in de beweging. Er kan ook een opzet gesmeed worden in het toongedeelte en in de beide zijkanten (tot en met het tweede nagelgat) van het hoefijzer (het equi-libri um hoefijzer van mustad en het comfort hoefijzer van kerckhaert zijn ook op dit principe gebaseerd).(foto comfort hoefijzer) Hierdoor kan het paard ook in zijdelingse richting makkelijk wegrollen. Dit is vooral prettig voor paarden die erg fransstandig
of toontredend staan. Ook paarden met pees- of botproblemen (denk bijvoorbeeld aan paarden met artrose) lopen hier vaak comfortabeler op omdat ze in alle richtingen gemakkelijk kunnen afrollen. Deze paarden hebben dan minder kracht nodig om te bewegen en hebben hierdoor minder frictie in de gewrichten.
Tuig-, en koetspaarden hebben vaak dikkere hoefijzers onder, deze
zijn 10 tot 12 mm dik. Door de dikte zijn ze zwaarder waardoor er meer knieheffing wordt verkregen. Ze zijn dikker omdat de paarden veel over harde bodem lopen waardoor de hoefijzers harder slijten.
Wil je juist minder knieheffing bij een paard, dan kun je een licht aluminium ijzer gebruiken. Een nadeel van dit hoefijzer is, dat ze veel snel ler slijten dan een standaard hoefijzer. Friese paarden die in de dressuursport lopen hebben regelmatig een aluminium voorijzer onder. Ook worden ze veel gebruikt bij renpaarden en harddravers. (foto aluminium hoefijzer). Spring-, en jachtpaarden krijgen vaak een griphoefijzer, dit hoefijzer heeft een doorlopende rits en een afgeronde binnenzijde. De doorlopende en brede rits geeft ze meer grip in het zand en door de afgeronde binnenzijde lossen ze makkelijker het zand uit het hoefijzer waardoor ze minder snel wegglijden. (foto grip hoefijzer)
Haken in de knieën. 
Deze aandoening toont een typische kreupelheid. Wanneer de knie helemaal op slot zit, staat het paard met het achterbeen naar achteren gestrekt en wil niet meer van de plaats. Zowel knie-als spronggewricht kan niet meer buigen en het kootgewricht buigt de ondervoet naar achter. (foto tekening knie op slot)Als het paard zich moet verplaatsen, brengt het zijn naar achter gestrekte been slepend naar voren. Door een plotselinge schrikbeweging of door het paard te dwingen een pas naar achter te zetten kan de blokkade opgeheven worden. Als dat niet lukt, moet de knieschijf manueel losgemaakt worden. Bij lichte vormen blokkeert de knieschijf maar heel even en schiet dan dadelijk weer los. Paarden die het op deze manier vertonen, laten het alleen incidenteel zien op een kleine volte in stap, bij achterwaarts zetten en bij het draaien in de stal.
Wanneer je een paard beslaat dat makkelijk de knieën in het achterbeen ‘op slotÙ zet, dan kun je in het achterijzer binnendoor een opzet smeden. Hierdoor rolt het paard in beweging meer binnendoor af met zijn achterbenen waardoor de kans op haken met de achterknieën kleiner wordt. Zou je dit paard achter alleen binnendoor bekappen dan slijt deze opzet er vrij snel weer uit en gaat het paard weer haken in de knie.
Een paard met dit probleem heeft niet alleen (tijdelijk) aangepast beslag nodig maar ook aangepaste training. Om de juiste spieren sterker te krijgen is het belangrijk om rechtuit te trainen op een stabiele zandbodem. (Let op: longeren verergert het haken in de knieën).
Omdat het va ak een conditie- of ontwikkelingsprobleem is, komt het op slot zetten van een knie regelmatig voor bij paarden die nog niet getraind worden (zoals één- en tweejarigen paarden). Deze jonge dieren moeten regelmatig bekapt worden zodat ze met de achterhoeven binnendoor blijven staan.
(foto twenter en shetlander) Daarnaast speelt erfelijke aanleg een rol (shetlanders en friezen hebben vaak knieproblemen) evenals de stand van het achterbeen (rechte achterbenen en een o-benigestand hebben een hoger risico op knieproblemen).
Paarden met een dikke hoefwand.
Bij paarden die een dikke hoefwand hebben, zoals friezen, worden vaak hoefijzers gebruikt van 25 mm breed met een ‘vette ritsÙ. Een rits is de lijn in het hoefijzer waar de nagelgaten in gestampt zijn. ‘Vet geritstÙ betekent dat de lijn met nagelgaten verder naar binnen zit waardoor je aan de buitenrand van het hoefijzer meer ijzer overhoudt en dus meer draagvlak voor de hoefwand hebt. Wanneer je deze hoefijzers gebruikt bij een paard met een dikke hoefwand krijgt deze bredere hoefwand meer steun van het hoefijzer en kan de hoefsmid beter in de witte lijn nagelen. Met standaard hoefijzers van 22 mm breed (en gewoon geritst) is de kans dat bij deze paarden in de hoefwand wordt genageld veel groter. Het nadeel van in de hoefwand nagelen is dat deze hierdoor verzwakt en daardoor kunnen er vervelende scheuren in de hoef ontstaan. Wanneer een in de wand genageld hoefijzer eraf wordt getrapt, trekt deze ook vaak een gedeelte van de wand mee. Als dit gebeurd is het natuurlijk veel moeilijker om er de volgende keer weer een hoefijzer onder te krijgen en te houden.
Een ander vervelend probleem is binnen de witte lijn nagelen. Beter bekent als vernagelen, de hoefnagel komt dan in het levende gedeelte van de hoef. Het paard zal direct gevoelig zijn of zelf zwaar kreupel lopen.
Het pas maken van een hoefijzer en het nagelen is dus een secuur werkje. Er kan nog secuurder gewerkt worden door de hoefsmid wanneer het paard netjes is opgevoed en rustig blijft staan tijdens het beslaan.
De meeste paarden zijn drie jaar of ouder wanneer het voor het eerst hoefijzers onder krijgt. Normaal gesproken is een paard op driejarige leeftijd al minimaal 10 keer bekapt en dus wel gewend aan de hoefsmid. Het is verstandig om de eerste beslagbeurt koud te doen. Bij warm beslag is er rookvorming en komt er een brandlucht vrij, hierdoor kan het paard, dat een vluchtdier is, onnodig angstig worden. Als de eerste beslag beurt rustig gebeurt, eventueel onder een lichte sedatie, krijgt het paard er vertrouwen in en is dit een basis voor zijn verdere leven.
Soms is standaard beslag met een goede opzet niet genoeg.
Er zijn diverse problemen en afwijkingen waarbij speciaal of orthopedisch beslag een toegevoegde waarde kan hebben. (foto speciale aluminium hoefijzers)
Dit kan tijdelijk zijn tot een bepaald probleem opgelost is, denk bijvoorbeeld aan een peesblessure, of voor een langere periode om het paard nog een tijd functioneel en bruikbaar te houden, bijvoorbeeld een paard met dunne, gevoelige zolen. Wanneer het paard meer demping of steun nodig heeft kan er een leren of kunststof zool tussen het hoefijzer en de zool aangebracht worden, eventueel gecombineerd met een vulmiddel zoals hoefpad, kit of foam. (foto diverse zolen)
Bovenstaand beslag is ook nog te combineren met allerlei verschillende extra aanpassingen. Vaak zal er gekozen worden voor een combinatie met veel opzet in het toongedeelte en de zijkanten (tot en met het tweede nagelgat) van het hoefijzer, zodat het paard in alle richtingen makkelijk de voet kan afwikkelen. Maar afhankelijk van de aandoening kan er ook gekozen worden voor een eggbar hoefijzer (foto eggbar hoefijzer) of ee n ingelaste balk aan de achterkant van het hoefijzer. Een ingelaste balk zorgt voor nog meer stabiliteit in de hoef. In het bijzonder paarden met hoefkatrolontsteking doen het goed op dit complete beslag. Het belangrijkste van speciaal of orthopedisch beslag is dat het paard er duidelijk voordeel van moet ondervinden. Soms zal dit betekenen dat een aantal verschillende opties moeten worden geprobeerd voordat het optimale beslag is bereikt. Geen twee paarden zijn hetzelfde en voor ieder paard zal individueel het beste beslag moeten worden aangemeten.
Of je nu een paard hebt dat op standaard, speciaal of orthopedisch beslag staat, of alleen bekapt wordt, alles moet regelmatig opnieuw gebeuren. Paarden die op speciaal of orthopedisch  beslag staan zullen om de 6-8 weken opnieuw beslagen moeten worden. Staat het paard op een standaard beslag dan is het aan te raden dit om de 7-10 weken te doen. Omdat de hoeven niet vanzelf afslijten als er hoefijzers onder liggen, moet de hoefsmid het paard regelmatig bekappen. Alleen zo kan de stand zo optimaal mogelijk gehouden worden. De hoefsmid pas bellen wanneer de hoefijzers helemaal versleten zijn of los liggen is dus geen goede graadmeter. Paarden die alleen bekapt worden kunnen vaak om de 8-12 weken naar de hoefsmid, vergeet hierbij de fokmerries, jonge paarden en pony´s niet.
(foto kudde jaarlingen)
Maar ook hier geldt: geen twee paarden zijn hetzelfde. Waar de een makkelijk 12 weken op zijn hoefijzers staat zal de ander misschien na 5 weken al toe zijn aan nieuw beslag. Kijk dus goed naar het paard en niet alleen naar de kalender.
Voor de paarden in Nederland zijn er veel goede hoefsmeden en diverse mogelijkheden op het gebied van hoefverzorging. Dit is niet overal ter wereld zo goed geregeld. Er zijn verschillende organisaties die zich inzetten voor het welzijn van deze dieren. Voor paarden en ezels is dat o.a. Brooke Hospital, voor maar voor 15,88 per jaar (meer mag natuurlijk ook!) steunt u hun goede werk.Giro: 55.68.671
Op de website www.brooke.nl leest u meer over de diverse werkzaamheden en projecten. |
